Struikelstenen

Op 16 en 17 april werden in Zaandam en Koog aan de Zaan de eerste 31 van in totaal bijna 170 struikelstenen gelegd.

Ga voor een overzicht van de plaatsen en tijden helemaal naar onderen op deze pagina.

Later in 2019 en in 2020 worden er ook stenen geplaatst voor de overige omgekomen Joodse inwoners van de Zaanstreek.


Ze worden geplaatst in de stoep voor het huis waarin zij als laatste in vrijheid hebben geleefd. De Struikelstenen, of Stolpersteine, zijn bedacht door de Duitse kunstenaar Gunter Demnig.

In de Zaanstreek zijn tot nu toe slechts twee stenen geplaatst. Deze kunt u vinden voor het woonhuis aan de Westzijde 262 in Zaandam.

Hieronder vind je meer informatie over de toenmalige bewoners.

Als je vanaf de Dam door de Westzijde in Zaandam loopt, kom je op een gegeven moment aan je linkerhand voor een statige witte villa het monument ter nagedachtenis aan de verzetstrijders Hannie Schaft en Jan Bonekamp tegen.

 

Wat je waarschijnlijk niet weet is dat er in die zelfde Westzijde nog een monument is ter nagedachtenis aan slachtoffers van de tweede wereldoorlog.

Het huis in de Westzijde.

Als je oversteekt en verder loopt richting de Bernardbrug kom je op een gegeven moment langs nummer 262.

 

In de stoep voor de ingang van dit stijlvolle huis aan de Zaan zijn twee stenen met een inscriptie gemetseld.

 

Hoe komen deze kleine stenen hier en wat is de achtergrond?

Oorspronkelijk heten ze “Stolpersteine”. In Nederland noemen we ze Struikelstenen. Het zijn vierkante betonnen stenen met een messing bovenplaat, met daarin de naam, geboortedatum, deportatiedatum en plaats en datum van overlijden gegraveerd.

 

De stenen worden geplaatst in het trottoir voor de huizen van mensen die door de nazi's vermoord zijn. Joden, Sinti en Roma, verzetsstrijders, homoseksuelen, Jehova's getuigen, gehandicapten, deserteurs, dienstweigeraars, burgers in dwangarbeid. Het is ter herinnering aan hun deportatie.

Gunter Demnig

Stolpersteine is een project van de Duitse kunstenaar en ondernemer Gunter Demnig geboren in 1947 in Berlijn. De kunstenaar noemt ze Stolpersteine omdat je erover struikelt met je hoofd en je hart, en je moet buigen om de tekst te kunnen lezen.

 

De stenen van 10 bij 10 cm werden lange tijd door de kunstenaar zelf gemaakt en geplaatst. Vanwege de grote vraag helpen nu andere kunstenaars hem. Het project begon in 1994 en inmiddels zijn er meer dan 61.000 Stolpersteine geplaatst in duizenden steden en dorpen in Europa.

Gunter Demnig heeft op Bevrijdingsdag 2009 de struikelstenen in Zaandam zelf geplaatst .

Wie waren de bewoners van de Westzijde 262?

 

Tot 1942 woonde hier het Joodse echtpaar Geertruida Regina van Rhijn en Max (Marcus Louis) Polak. Hij was docent aardrijkskunde handelsrecht en staatswetenschappen op het Zaanlands lyceum.

Max Polak in het midden met gekruisde armen. Om hem heen leerlingen van de vijfde klas van de hbs, 1939 (collectie J. Kakes)

Ik schrok ervan toen ik las dat hij al op 21 november 1940, dus al een paar maanden na het uitbreken van de oorlog, per brief werd ontslagen omdat hij Joods was. Het echtpaar Polak ging onderduiken en nam afscheid van een tante in een bejaardentehuis. Tijdens dit bezoek zijn zij door de nazi's opgepakt. In september 1942 zijn zij vermoord in het concentratiekamp Auschwitz.

 

Initiatiefnemers voor de plaatsing van deze Stolpersteine zijn drie dochters Bloch, achternichtjes van Geertruida Regina van Rhijn. Met dit initiatief willen ze de liefdevolle herinneringen aan de familie tastbaar maken.


In 2019 en 2020 worden er weer struikelstenen geplaatst. Aan het begin van de oorlog had de Zaanstreek 320 Joodse inwoners. Hiervan hebben 180 de oorlog niet overleefd. Historicus Peter Heere stelde de lijst van namen en adressen samen. Het gaat om 171 mensen uit Zaandam, Koog aan de Zaan, Zaandijk, Wormerveer en Krommenie en het zou in totaal om 62 adressen gaan.

 

 

 

Overzicht van de tijden en plaatsen

Op dinsdag 16 april worden om 13.30 uur ter hoogte van de Pieter Pauwstraat 94 in Zaandam vier stenen gelegd voor het gezin Littwitz. Daarna wordt tijdens een korte ceremonie iets verteld over de geschiedenis van de Joodse gemeenschap in de Zaanstreek in het algemeen en over het gezin dat tot begin 1942 op dit adres woonde in het bijzonder. Na afloop kan een steentje – bloemen worden nooit gelegd op Joodse ‘graven’ – bij de struikelstenen worden gelegd. Bij de ceremonie zijn onder meer leerlingen van de Herman Gorterschool aanwezig. 

Aansluitend, vanaf 14.45 uur, vindt de onthulling plaats van struikelstenen voor de families:
Pais (D. Doniastraat 113, Zaandam),
Van Hoorn (D. Doniastraat 30, Zaandam) en
Knopf (J.C. van Wessemstraat 11, Zaandam).
Rond 15.30 uur wordt de bijeenkomst afgesloten.

Op woensdag 17 april begint de eerste onthulling eveneens om 14.00 uur, bij het adres Zuiderven 13 in Zaandam. Daar woonde tot 1942 de familie Van Thijn. Aansluitend, vanaf 14.30 uur, worden er struikelstenen onthuld voor de families:
Meijer (A.F. de Savornin Lohmanstraat 6a, Zaandam)
Verdoner (Saenredamstraat 27, Zaandam) en
Cohen (Dahliastraat 28, Koog aan de Zaan).
Rond 16.00 eindigt de bijeenkomst.

Schrijf een commentaar: (Klik hier)

123website.nl
Tekens over: 160
OK Verzenden.

Erik Schaap | Antwoord 15.04.2019 21.41

In Wormerveer, ter hoogte van de Goudastraat, liggen ook al zeven struikelstenen. Negen in totaal dus in de Zaanstreek. Dat wil zeggen, tot morgen.

Bekijk alle commentaren

Nieuwe commentaren

Gisteren | 09:18

Prachtig Diet. Mooi en helder beschreven.

...
Gisteren | 08:07

Prachtig en droevig

...
15.04 | 21:41

In Wormerveer, ter hoogte van de Goudastraat, liggen ook al zeven struikelstenen. Negen in totaal dus in de Zaanstreek. Dat wil zeggen, tot morgen.

...
15.02 | 17:14

Aukje, je boek: geen echte kerels met plezier gelezen. Lekker ontspannend en herkenbaar. Wij wonen in Wolvega en fiets veel en fiets vaak door de Weerribben.

...
Je vindt deze pagina leuk
Hallo!
Probeer uw eigen website te maken, net als ik! Het is makkelijk en u kunt het gratis proberen
ADVERTENTIE